Dlaczego różne Biblie mają różną liczbę ksiąg?

Otwierając Pismo Święte pochodzące z różnych tradycji chrześcijańskich, możemy przeżyć niemałe zaskoczenie. W jednym wydaniu spis treści kończy się na 66. pozycji, podczas gdy inne zawiera ich aż 73, a jeszcze inne – nawet ponad 80. To naturalne, że u wielu czytelników pojawia się wówczas pytanie: dlaczego różne Biblie mają różną liczbę ksiąg? Czy oznacza to, że niektóre wydania są niekompletne, a inne zawierają teksty dodane bezprawnie?

Aby zrozumieć tę kwestię, musimy cofnąć się do początków kształtowania się zbioru pism świętych. To, ile ksiąg ma Biblia, nie jest dziełem przypadku ani nagłej decyzji jednego człowieka. To rezultat wielowiekowego, fascynującego procesu historycznego i teologicznego, który doprowadził do ukształtowania się odmiennych zbiorów tekstów uznawanych za natchnione przez poszczególne wyznania chrześcijańskie. Poznajmy szczegóły tej historii, aby świadomie wybrać wydanie Pisma Świętego dopasowane do własnych potrzeb.

Dlaczego różne Biblie mają różną liczbę ksiąg?

Bezpośrednia odpowiedź na to pytanie jest prosta: ostateczna liczba ksiąg w danym egzemplarzu zależy od tego, jaki kanon Pisma Świętego został przyjęty przez konkretną tradycję religijną. Co niezwykle istotne, różnice te nie dotyczą Nowego Testamentu – wszystkie główne wyznania chrześcijańskie (katolicyzm, protestantyzm i prawosławie) są całkowicie zgodne co do tego, że Nowy Testament składa się z dokładnie 27 ksiąg.

Rozbieżności dotyczą wyłącznie Starego Testamentu. Wynikają one z odmiennego podejścia do grupy starożytnych pism żydowskich, które powstały w okresie między zakończeniem spisania klasycznych ksiąg hebrajskich a narodzeniem Jezusa Chrystusa. Chrześcijanie różnych tradycji odmiennie zinterpretowali status tych tekstów, co przełożyło się na ukształtowanie się różnych spisów ksiąg uznanych za święte i natchnione.

Czym jest kanon Biblii?

Słowo „kanon” wywodzi się z języka greckiego (kanon) i pierwotnie oznaczało trzcinę mierniczą, regułę lub wzorzec. W kontekście teologicznym kanon Biblii to oficjalnie uznany, zamknięty zbiór ksiąg, które dana wspólnota religijna uznaje za natchnione przez Boga i stanowiące autorytatywną regułę wiary oraz moralności.

Wbrew powszechnym mitom, kanon nie powstał z dnia na dzień na jednym zjeździe kościelnym, na którym arbitralnie decydowano, co odrzucić, a co przyjąć. Proces ten trwał setki lat i opierał się na stopniowym, organicznym rozpoznawaniu przez wspólnotę wierzących, które teksty niosą w sobie autentyczny głos Boga. W przypadku Starego Testamentu kluczowe znaczenie miało istnienie dwóch odrębnych zbiorów pism w starożytnym judaizmie:

• Kanon palestyński (hebrajski) – ukształtowany w środowisku żydowskim na terenie Judei, obejmujący wyłącznie księgi spisane w języku hebrajskim (i częściowo aramejskim).
• Kanon aleksandryjski (grecki) – oparty na Septuagincie (greckim tłumaczeniu Starego Testamentu), która powstawała od III wieku przed Chr. na użytek Żydów z diaspory w Egipcie. Zbiór ten zawierał dodatkowo księgi napisane oryginalnie po grecku lub takie, których hebrajskie oryginały zaginęły.

To właśnie ten historyczny podział stał się zarzewiem późniejszych różnic między wyznaniami. Szczegółowe omówienie ewolucji tych pojęć na przestrzeni wieków można znaleźć w artykule opisującym teologiczne rodzaje przekładów Biblii, który ukazuje translatorskie kulisy powstawania poszczególnych edycji.

Ile ksiąg ma Biblia katolicka, protestancka i prawosławna?

Aby ustrukturyzować wiedzę na temat współczesnego podziału, warto zestawić ze sobą liczbowe dane dotyczące poszczególnych wyznań.

Katolicki wykaz obejmujący 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego Testamentu przedstawia Katechizm Kościoła Katolickiego, potwierdzając tradycję uroczyście ogłoszoną na Soborze Trydenckim w XVI wieku. Jeśli poszukujesz pełnego, tradycyjnego wydania zgodnego z tą tradycją, Twoje oczekiwania spełni klasyczna Biblia Tysiąclecia, będąca oficjalnym tekstem liturgicznym Kościoła w Polsce.

Biblia Nawarska Nowy Testament z komentarzem duchowym - duża - oprawa twarda

Biblia Tysiąclecia wydanie VI studyjne Tom I - Pięcioksiąg Tora

Dlaczego Biblia katolicka ma 73 księgi, a protestancka 66 ksiąg?

Główna oś debaty o 66 lub 73 księgach Biblii dotyczy tzw. ksiąg deuterokanonicznych, czyli „wtórnokanonicznych”. Kościół katolicki określa je tym mianem, a jednocześnie uznaje je za natchnione i włącza do kanonu Pisma Świętego. Większość Kościołów protestanckich nie zalicza ich natomiast do kanonu, choć może traktować je jako wartościowe teksty religijne i historyczne. 

Do ksiąg deuterokanonicznych należą:

• Księga Tobiasza
• Księga Judyty
• Księga Mądrości
• Księga Syracha (Eklezjastyk)
• Księga Barucha (wraz z Listem Jeremiasza)
• 1 i 2 Księga Machabejska
• Greckie fragmenty Księgi Estery i Księgi Daniela

Różnica między katolickim a protestanckim kanonem Starego Testamentu nie powstała wyłącznie w wyniku jednorazowego „usunięcia” ksiąg przez reformatorów. Już wcześniej w judaizmie i chrześcijaństwie istniały różne poglądy na status pism, które nie weszły do hebrajskiego kanonu Biblii. W okresie reformacji Marcin Luter i inni reformatorzy przyjęli zbiór hebrajski jako podstawę kanonu Starego Testamentu, ale dodatkowych ksiąg zazwyczaj początkowo nie usuwali. Umieszczali je w osobnej części, określanej jako „Apokryfy”, uznając je za wartościowe i pożyteczne do czytania, lecz nie za równorzędne księgom kanonicznym.

Przykładem jest protestancka Biblia Gdańska z 1632 roku, która oprócz Starego i Nowego Testamentu zawierała osobny „Przydatek do Starego Testamentu”, obejmujący pisma nazywane apokryfami. W jej spisie wymieniono czternaście osobnych pozycji, choć można mówić o trzynastu, jeżeli List Jeremiasza potraktuje się jako część Księgi Barucha. Znalazły się tam między innymi Księgi Tobiasza i Judyty, Mądrość Salomona, Mądrość Syracha, 1–3 Księga Machabejska, 3 i 4 Księga Ezdrasza, Modlitwa Manassesa oraz greckie dodatki do Estery i Daniela.

Nie wszystkie z tych pism są jednak księgami deuterokanonicznymi w rozumieniu katolickim. Na przykład 3 i 4 Księga Ezdrasza, Modlitwa Manassesa oraz 3 Księga Machabejska nie należą do katolickiego kanonu. Dlatego w odniesieniu do zawartości dawnych Biblii protestanckich precyzyjniejsze jest określenie „apokryfy protestanckie” niż zbiorcze nazywanie wszystkich tych tekstów księgami deuterokanonicznymi.

Proces rezygnowania z drukowania apokryfów był stopniowy, ale rozpoczął się wcześniej niż w XX wieku. Już w XIX wieku pojawiały się wydania Biblii Gdańskiej bez tej części – między innymi wydanie wrocławskie z 1855 roku. W kolejnych dziesięcioleciach, pod wpływem działalności protestanckich towarzystw biblijnych, układ obejmujący wyłącznie 66 ksiąg stawał się coraz powszechniejszy, a w XX wieku zaczął dominować w większości wydań protestanckich.

Również stwierdzenie, że Septuaginta zawierała dokładnie trzynaście ksiąg deuterokanonicznych, wymaga doprecyzowania. Septuaginta nie była jedną księgą o jednolitym i zamkniętym spisie treści, lecz zbiorem greckich przekładów i pism przekazywanych w różnych rękopisach. Poszczególne kodeksy oraz późniejsze tradycje chrześcijańskie różniły się zawartością. Oprócz ksiąg przyjętych w kanonie katolickim niektóre z nich zawierały również inne pisma, takie jak 3 i 4 Księga Machabejska, 1 Księga Ezdrasza, Psalm 151 czy Modlitwa Manassesa. Nie da się więc wskazać jednej, obowiązującej dla całej Septuaginty liczby dodatkowych ksiąg.

Kościół katolicki na Soborze Trydenckim w 1546 roku uroczyście potwierdził kanon obejmujący księgi protokanoniczne i deuterokanoniczne, ale nie przyjął wszystkich dodatkowych pism występujących w różnych rękopisach Septuaginty. Katolicka Biblia liczy zatem 73 księgi, natomiast większość współczesnych Biblii protestanckich – 66.

Biblia Warszawska średnia twarda czarna

Które wydanie Biblii wybrać dla siebie?

Czy Biblia mająca 66 ksiąg jest niekompletna? A może wydanie z 73 księgami zawiera teksty zbędne? Odpowiedź zależy wyłącznie od Twojej osobistej perspektywy wiary oraz celu, w jakim sięgasz po lekturę. Dla celów liturgicznych i modlitewnych w Kościele katolickim naturalnym wyborem będzie pełny kanon katolicki. Jeśli natomiast należysz do wspólnoty protestanckiej, optymalna będzie edycja zawierająca kanon protestancki (66 ksiąg).

Niezależnie od wyznania, badanie różnic między tymi tradycjami potrafi niezwykle ubogacić intelektualnie i duchowo. Aby świadomie wybrać najlepsze dla siebie wydanie Pisma Świętego, zachęcamy do zapoznania się z ofertą w głównej kategorii, gdzie znajdziesz najróżniejsze biblie w wielu formatach i przekładach.

Jeśli chcesz pogłębić swoją wiedzę historyczną i dowiedzieć się, dlaczego poszczególne księgi były tak istotne dla starożytnych wspólnot, warto wyposażyć się w profesjonalne komentarze i słowniki biblijne, które w naukowy i przystępny sposób wyjaśniają niuanse powstawania pism Starego i Nowego Testamentu.

Zrób krok w stronę świadomej lektury – sprawdź spis ksiąg w wybranym wydaniu i rozpocznij fascynującą podróż przez karty Słowa Bożego już dziś.

AI GENERATED - zdjęcia ilustracyjne w tym artykule zostały wygenerowane z użyciem sztucznej inteligencji.